دست‌ورزی و کاردرمانی

آیا برای درمان ضعف دست‌ورزی به جلسات کاردرمانی نیاز هست؟ آیا ضعف دست‌ورزی یک بیماری به حساب میاد؟

1. مهارت دست‌ورزی چیه؟
2. چرا مهارت دست‌ورزی و کنترل حرکات دست برای بچه ها اهمیت داره؟
3. چه عواملی مانع از رشد مهارت دست‌ورزی در کودکان می‌شه؟
4. چطور می‌تونم بگم فرزند توی مهارت دست‌ورزی ضعف داره؟
5. ضعف دست‌ورزی در کودکان چه مشکلاتی به همراه داره؟
6. برای کمک به رشد مهارت دست‌ورزی چه کارهایی می‌شه کرد؟
7. دست‌ورزی شامل چه فعالیت‌هایی می‌شه؟
8. چرا باید به دنبال درمان ضعف کودکان در دست‌ورزی باشیم؟
9. اگر ضعف در مهارت دست‌ورزی درمان نشه چه مشکلاتی به همراه داره؟

کودکان باید از بدو تولد، از طریق بازی های مختلف توی محیط‌های امن، فعالیت جسمانی داشته باشن. در تمامی مقاطع سنی ، نمودار رشد کودک باید بررسی بشه. علاوه بر رشد قد و وزن باید موارد دیگه ای که  مربوط به رشد کودک هستن هم بررسی بشن. در صورتی که کودک توی هرکدوم از مهارت های حرکتی مشکلی داشته باشه، باید بدون شک به متخصص مربوطه اجراع داده بشه تا علت مشخص بشه. اگر فرزند شما هم توی دست ورزی مشکل داره، توصیه می‌شه با یک مشورت کنین.

مهارت دست ورزی چیه؟

مهارت دست ورزی توانایی استفاده دقیق از عضلات ریز و درشت دست هاست. کودکی که این مهارت رو داره می‌تونه مثلا برای استفاده از انواع ابزار ، به راحتی از دست ها و انگشتای خودش کمک بگیره. توانایی استفاده از انگشت ها برای انجام فعالیت ها، یکی از مهم‌ترین توانایی‌های زیربنایی مهارت دست ورزی هست. این توانایی اهمیت خودش رو توی انجام دادن فعالیت هایی مانند کاردستی، نوشتن، نقاشی، قیچی کردن،… نشان می‌ده.

چرا مهارت دست‌ورزی و کنترل حرکات دست برای بچه ها اهمیت داره ؟

ضعف در مهارت‌های دست‌ورزی می‌تونه روی انجام فعالیت هایی مثل غذا خوردن، نوشتن ، ورق زدن صفحه‌ی کتاب، فعالیت‌های هنری و انجام دادن کارهای مراقبت شخصی مثل لباس پوشیدن و رعایت نظافت تأثیر منفی بگذارد. با پیشرفت فناوری، خیلی ها فکر می‌کنن دیگه نیازی نیست که به مهارت های مداد محور که همون مهارت دست ورزی هست توجه کنن یا پرورششون بدن؛ در صورتی که این باور کاملا اشتباهه و مهارت‌های دست‌ورزی فقط استفاده از مداد و خودکار نیستن.

چه عواملی مانع از رشد مهارت دست‌ورزی در کودکان می‌شه ؟

اینجا درباره چند مورد از عوامل مانع رشد مهارت دست‌ورزی حرف می‌زنیم :

• نداشتن دقت و تمرکز : نبودن دقت و تمرکز یکی از عوامل کند شدن یا توقف رشد دست‌ورزی در بین کودکان به شمار میره.

• عضلات ضعیف : خستگی زودرس و بی‌حوصلگی توی انجام دادن کارهای هنری برای بچه ها نتیجه‌ی ضعف در عضلات اونهاست.
• اضطراب : نگرانی درباره‌ی نتیجه ی فعالیت‌ها همیشه از عوامل اختلال در دست‌ورزی بشمار می‌ره.
• وسواس : بعضی از بچه ها توی انجام دادن فعالیت‌های هنری دچار وسواس می‌شن که این مسئله روی رشد مهارت دست‌ورزی اونها تاثیر منفی می‌ذاره.

چطور می‌تونم بگم فرزندم توی مهارت دست‌ورزی ضعف داره ؟

اگر كودك در مهارت دست‌ورزی دچار مشكل باشه ممكنه یکی از اين 8 مورد رو داشته باشه:

1. مداد رو به درستی نمی‌تونه توی دستش بگیره و اون رو کنترل کنه.
2. توی استفاده از قیچی مشکل داره و نمی‌تونه به درستی اونو توی دستش بگیره و میگه :« قیچی نمی‌چینه!»

1.  توی کارهایی که با مداد و قیچی انجام میشن زود خسته می‌شه.
2. مشکل داشتن برای انجام کارهای شخصی، مثل بستن بند کفش و بستن دکمه‌ی لباس.
3. مشکل داشتن برای گرفتن و رها کردن وسایل (چیزی شبیه برداشتن و انداختن توپ)
4. دست‌خط بدی داره یا خیلی آروم می‌نویسه.

چیزی که باعث می‌شه نگران نباشیم اینه که این علايم برطرف می‌شن و ضعف دست ورزی درمان قطعی داره. ضعف دست ورزی اصلا بیماری به حساب نمیاد. پس جای نگرانی اصلا وجود نداره.

ضعف دست‌ورزی در کودکان چه مشکلاتی به همراه داره ؟

ضعف مهارت دست ورزی باعث بوجود اومدن یک سری مشکلات می‌شه که به چند مورد از اونها اشاره می‌کنیم:

1. عدم هماهنگی چشم و دست
2. پایین اومدن اعتماد به نفس
3. وابستگی به والدین در انجام کارهای شخصی

برای کمک به رشد مهارت دست‌ورزی چه کارهایی می‌شه کرد؟

مسئله‌ای که باید بهش توجه کنیم اینه که مربی و مادر و پدر باید به روند رشد مهارت های دست ورزی کودک کمک کنن و راهرو برای کودک آسون تر کنن؛ فعالیت هایی که به رشد مهارت های کودک کمک کنه ، مثل :

• چنگ زدن و ورز دادن : بازی با خمیر و سفال و موادی که بشه اونو ورز داد یا شکلش رو تغییر داد، بهترین بازی و تمرین برای بچه هاست.
• بازی‌هایی که باید در آن ها از انگشت‌ها استفاده کرد : دوخت های بزرگ با نخ و سوزن (برای کودکان زیر سه سال سوزن های پلاستیکی ).
• فعالیت‌هایی که باید با ظرافت انجام بشن : فعالیت‌هایی که نیاز به دقت و ظریف‌کاری دارن مثل نقاشی، پازل، گره زدن.
• بازی های حسی: بازی هایی که بر پایه‌ی حس لامسه هستن، مثل بازی با برنج و حبوبات، نقاشی با رنگ انگشتی، تجربه‌ لمس سطوح متفاوت ( نرمی، زبری) خلاصه چیزهایی که حس لامسه رو تحریک کنه.
• هماهنگی دست و چشم: بیشتر فعالیت هایی که گفته شد هماهنگی بین دست و چشم رو تقویت می‌کنه. (مثل قیچی کردن، پرتاب توپ)
• شانه ، بازو و دستان قوی : به طور کلی باید اندام های فوقانی کودک تقویت بشه تا توی مهارت های دست‌ورزی نتایج خوبی بتونه دریافت کنه، مثل بالا رفتن از نردبان یا پیاده روی همراه با چرخ دستی، حمل کردن کیسه‌ی خرید)

دست‌ورزی شامل چه فعالیت‌هایی می‌شه؟

• استفاده از پاک‌کن
• پاره کردن کاغذ
• استفاده از  انبر پلاستیکی کوچک برای برداشتن وسایل کوچک
• برداشتن اشیا‌ء با انگشت شست و اشاره
• خمیر بازی، سفال
• بازی با اسفنج یا اسباب بازی‌های فشاری مخصوص حمام
• نخ کردن مهره ها در اندازه های مختلف

چرا باید به دنبال درمان ضعف کودکان در دست‌ورزی باشیم؟

به چند دلیل :

1. بچه هایی که مهارت دست ورزی خوبی دارن کار های ظریف تر رو راحت تر انجام میدن و مراحل تحصیلی شون رو راحت تر پشت سر میذارن.

1. جلوگیری از گوشه نشینی و دوری از اجتماع در کودک
2. جلوگیری از کاهش اعتماد به نفس اون ها
3. استقلال داشتن توی مراقبت کردن از خود
4. جلوگیری از سرخوردگی در بین گروه هم سن و سال ها

اگر ضعف در مهارت دست ورزی درمان نشود چه مشکلاتی به دنبال دارد؟

کودکی که ضعف دست ورزی داره با مشکلات زیر مواجه میشه:

• نمیتونه توی انجام دادن وظایف درسی بدرستی عمل کنه و زود خسته میشه. (فعالیتی مثل مشق نوشتن)
• فشار و اضطراب زیادی رو متحمل میشه بخاطر همون ضعف اعتماد به نفس و عملکرد ضعیف که دربارش صحبت کردیم.
• وقتی خودش رو با دوستای همسن خودش مقایسه میکنه اعتماد به نفسش ضعیف میشه؛ توی کارهایی مثل قیچی کردن و اوریگامی و … .
• بعد ها حتی توی مهارت هایی مثل کار با کامپیوتر تایپ کردن  و کار با موس دچار مشکل میشه.

گردآورنده: یگانه ابراهیمی